Sự biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay (quy mô, kết cấu, chức năng, quan hệ trong gia đình)

Đáp án

Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân và huyết thống.

Sự biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay

Sự biến đổi quy mô, kết cấu của gia đình

Gia đình Việt Nam hiện nay có thể được coi là “gia đình quá độ” trong bước chuyển biến từ xã hội nông nghiệp cổ truyền sang xã hội công nghiệp hiện đại. Gia đình đơn hay còn gọi là gia đình hạt nhân đang trở nên rất phổ biến ở các đô thị và cả ở nông thôn – thay thế cho kiểu gia đình truyền thống từng giữ vai trò chủ đạo trước đây.

Quy mô gia đình ngày nay tồn tại xu hướng thu nhỏ hơn so với trước kia, số lượng thành viên trong gia đình trở ít đi. Nếu như gia đình truyền thống xưa có thể tồn tại đến ba bốn thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà thì hiện, gia đình Việt Nam hiện đại chỉ có hai thế cùng sống chung: cha mẹ - con cái, số con cái cũng không đông như trước.

Quy mô gia đình Việt Nam ngày càng thu nhỏ, đáp ứng những nhu cầu và điều kiện của thời đại mới đặt ra. Sự bình đẳng nam nữ được đề cao hơn, cuộc sống riêng tư của con người được tôn trọng hơn, tránh được mâu thuẫn trong đời sống của gia đình truyền thống. Sự biến đổi của gia đình cho thấy chính nó đang làm chức năng tích cực. Tất nhiên, quá trình biến đổi cũng gây ra phản chức năng như tạo ra sự ngăn cách giữa không gian giữa các thành viên trong gia đình, tạo khó khăn, trở ngại trong việc giữ gìn tình cảm cũng như các giá trị văn hóa truyền thống.

Sự biến đổi các chức năng của gia đình

• Sự biến đổi chức năng sinh đẻ (tái sản xuất con người):

Với những thành tựu của y học hiện đại, hiện nay việc sinh đẻ được tiến hành một cách chủ động, tự giác khi xác định số lượng con cái và thời điểm sinh con. Nếu như trước kia, do ảnh hưởng phong tục, tập quán và nhu cầu sản xuất nông nghiệp, nhu cầu về con cái trong gia đình Việt Nam truyền thống thể hiện ba phương diện: phải có con, càng đông con càng tốt và nhất thiết phải có con trai nối dõi thì ngày nay, nhu cầu đã có thay đổi: giảm mức sinh của phụ nữ, giảm số con mong muốn và giảm nhu cầu phải có con trai. Trong gia đình hiện đại, sự bền vững hôn nhân phụ thuộc vào các yếu tố tâm lý, tình cảm, kinh tế, chứ không chỉ là các yếu tố liên quan đến con cái.

• Sự biến đổi chức năng kinh tế, tổ chức tiêu dùng

Xét một cách khái quát, kinh tế gia đình đã có hai bước chuyển mang tính bước ngoặt: thứ nhất, từ kinh tế tự cấp tự túc thành kinh tế hàng hóa; thứ hai, từ đơn vị kinh tế mà đặc trưng là sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường quốc gia thành tổ chức kinh tế của nền kinh tế thị trường hiện đại đáp ứng nhu cầu của thị trường toàn cầu.

Hiện nay, kinh tế hộ gia đình đang trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế và cạnh tranh với các nước, kinh tế hộ gia đình còn khó khăn do phần lớn có quy mô nhỏ, lao động ít và tự sản xuất là chính.

• Sự biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa)

Trong xã hội Việt Nam truyền thống, giáo dục gia đình là cơ sở của giáo dục xã hội thì ngày nay, giáo dục xã hội bao trùm lên giáo dục gia đình. Điểm tương đồng giữa hai nền giáo dục là tiếp tục nhấn mạnh sự hy sinh của cá nhân cho cộng đồng.

Sự kỳ vọng và niềm tin của bậc cha mẹ vào hệ thống giáo dục xã hội đã giảm đi rất nhiều do sự gia tăng của các hiện tượng tiêu cực trong xã hội vf trong nhà trường. Những tác động trên làm giảm sút đáng kể vai trò của gia đình trong thực hiện chức năng xã hội hóa, giáo dục trẻ em ở nước ta thời gian qua.

• Sự biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm

Trong gia đình Việt Nam hiện nay, nhu cầu thỏa mãn tâm lý – tình cảm đang tăng lên, do gia đình có xu hướng chuyển đổi từ chủ yếu là đơn vị kinh tế sang chủ yếu là đơn vị tình cảm. Việc thực hiện chức năng này là một yếu tố rất quan trọng tác động đến sự tồn tại, bền vững của hôn nhân và hạnh phúc gia đình, đặc biệt là bảo vệ chăm sóc trẻ em và người cao tuổi, nhưng hiện nay các gia đình đang đối mặt rất nhiều khó khăn thách thức. Đặc biệt, trong tương lai gần, khi mà tỷ lệ các gia đình chỉ có một con tăng lên thì đời sống tâm lý – tình cảm của nhiều trẻ en và người lớn cũng sẽ kém phong phú hơn, do thiếu đi tình cảm về anh, chị em trong gia đình.

Sự biến đổi quan hệ cơ bản của gia đình

• Sự biến đổi quan hệ hôn nhân

Dưới tác động của cơ chế thị trường, khoa học công nghệ hiện đại, … các gia đình phải gánh chịu nhiều mặt trái như: quan hệ vợ chồng – gia đình lỏng lẻo; gia tăng tỷ lệ ly hôn, ly thân, ngoại tình, … Đồng thời, xuất hiện nhiều bi kịch, thảm án gia đình, người già cô đơn, trẻ em sống ích kỷ, bạo hành gia đình, xâm hại tình dục, … Từ đó, dẫn đến hệ lụy là giá trị truyền thống trong gia đình bị coi nhẹ, kiểu gia đình truyền thống bị phá vỡ, hiện tượng gia tăng số hộ gia đình đơn thân, kết hôn đồng tính, sinh con ngoài giá thú… Ngoài ra, sức ép từ cuộc sống hiện cũng khiến cho hôn nhân trở nên khó khăn với nhiều người.

• Sự biến đổi quan hệ vợ chồng

Trong gia đình truyền thống, người chồng là trụ cột của gia đình thì trong gia đình Việt Nam hiện nay, không còn một mô hình duy nhất là đàn ông làm chủ gia đình. Ngoài mô hình người đàn ông làm chủ còn có ít nhất hai mô hình khác cùng tồn tại. Đó là mô hình người phụ nữ làm chủ gia đình và mô hình cả hai vợ chồng cùng làm chủ gia đình. Người chủ gia đình được quan niệm là người có những phẩm chất, năng lực và đóng góp vượt trội, được các thành viên trong gia đình coi trọng. Mô hình người chủ gia đình phải là người kiếm ra nhiều tiền cho thất một đòi hỏi mới về phẩm chất của người lãnh đạo gia đình trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế.